Yıldızeli İlçesi

YILDIZELİ – Sivas’ın kuzeybatısında yer alan Yıldızeli ilçesi, yalnızca doğal güzellikleriyle değil, binlerce yıllık geçmişiyle de Anadolu’nun en dikkat çekici yerleşim merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Arkeolojik bulgular, ilçedeki yaşamın M.Ö. 4500’lü yıllara kadar uzandığını ortaya koyarken, Yıldızeli’nin Kalkolitik Çağ’dan Osmanlı dönemine ve Cumhuriyet’e kadar kesintisiz yerleşime sahne olduğu görülüyor. İlk yerleşimler M.Ö. 4500’lü yıllara uzanıyor Yıldızeli ve çevresinde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları, bölgenin tarihinin sanılandan çok daha eskiye dayandığını gösteriyor. Şeyhhalil, Kayalıpınar, Menteşe Höyüğü ve Buğdaycık Tepe gibi arkeolojik alanlarda elde edilen bulgular, ilçenin yaklaşık 6 bin 500 yıldır yerleşim gördüğünü ortaya koyuyor. Uzmanlara göre verimli tarım arazileri, zengin su kaynakları, maden yatakları ve Orta Anadolu ile Doğu Anadolu arasındaki stratejik konumu, Yıldızeli’ni tarih boyunca cazip bir yaşam merkezi haline getirdi. Tunç Çağı’nda önemli bir geçiş ve ticaret noktası oldu M.Ö. 3000–1000 yılları arasında Tunç Çağı boyunca bölgede yerleşim kesintisiz devam etti. Bulunan seramikler ve diğer arkeolojik kalıntılar, Yıldızeli’nin Orta Anadolu ile Doğu Anadolu kültürleri arasında önemli bir köprü görevi üstlendiğini gösteriyor. Asur Ticaret Kolonileri döneminde gelişen ticaret ağıyla birlikte surlarla çevrili yerleşimlerin arttığı, Şeyhhalil Höyüğü ve Pulur Höyük gibi merkezlerin dönemin önemli yaşam alanları arasında yer aldığı değerlendiriliyor. Hititlerden Perslere uzanan medeniyetler Geç Tunç Çağı’nda Hitit egemenliği altına giren bölgede Kayalıpınar ve Menteşe Höyük önemli yerleşim merkezleri olarak öne çıkıyor. Hitit Devleti’nin ardından Frigler, Kimmerler, İskitler, Medler ve Persler bölgeye hâkim oldu. Özellikle Menteşe Höyüğü’nde ortaya çıkarılan Frig dönemine ait seramikler, Yıldızeli’nin bu dönemde de kültürel ve ticari önemini koruduğunu ortaya koyuyor. Roma ve Bizans döneminde stratejik konuma sahipti Pers egemenliğinin ardından Büyük İskender’in Anadolu seferleriyle Hellenistik kültürün etkisine giren bölge, daha sonra Roma İmparatorluğu’nun yönetimine geçti. Roma’nın ikiye ayrılmasıyla Yıldızeli, Doğu Roma (Bizans) sınırları içerisinde kaldı. Bu dönemde inşa edilen Kümbet Kalesi, Akçakale ve Belcik Kaletepe gibi savunma yapıları, ilçenin askeri açıdan stratejik önem taşıdığını günümüze kadar yansıtan eserler arasında bulunuyor. Malazgirt Zaferi sonrası Türk yurdu haline geldi 1071 Malazgirt Zaferi’nin ardından Anadolu’nun kapılarının Türklere açılmasıyla Yıldızeli de Türk hâkimiyetine girdi. Bölge sırasıyla Danişmentliler ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin yönetimine katıldı. 1243’teki Kösedağ Savaşı sonrasında Moğol istilasına uğrayan ilçe, İlhanlılar döneminde yeniden canlanırken daha sonra Eretna Beyliği ve Kadı Burhaneddin Devleti’nin idaresinde kaldı. Osmanlı döneminde “Yenihan” adıyla gelişti Bugünkü ilçe merkezinin ilk bilinen adı “Yenihan” olarak kayıtlara geçti. 1639 yılında IV. Murat’ın Bağdat Seferi öncesinde Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa tarafından bölgede büyük bir han, cami, hamam ve çeşitli yapılar inşa ettirilmesiyle yeni bir yerleşim merkezi oluşturuldu. Kurulan vakıf sistemi sayesinde bölgeye yerleşen halk vergiden muaf tutulurken, Yenihan kısa sürede Osmanlı’nın doğu seferleri üzerinde önemli bir konaklama ve ticaret merkezi haline geldi. 1936 yılında Yıldızeli adını aldı Cumhuriyet dönemine kadar “Yenihan” adıyla anılan ilçe, 1936 yılında sınırları içerisindeki 2 bin 557 metre yüksekliğindeki Yıldız Dağı’ndan esinlenilerek “Yıldızeli” adını aldı. Tarihi mirasıyla öne çıkan önemli yapılar Yıldızeli’nde öne çıkan tarihi ve kültürel miras alanları arasında: Kayalıpınar Höyüğü Menteşe Höyüğü Şeyhhalil Höyüğü Pulur Höyük Buğdaycık Tepe Yerleşimi Belcik Kaletepe Kümbet Kalesi Akçakale Kalesi Karalar Köyü Kalesi Kemankeş Kara Mustafa Paşa Hanı ve tarihi Yenihan yerleşimi Yıldız Dağı Pamukpınar Köy Enstitüsü Yerleşkesi bulunuyor. Anadolu tarihinin yaşayan tanıklarından biri Binlerce yıllık geçmişiyle Hititlerden Roma’ya, Bizans’tan Selçuklu ve Osmanlı’ya kadar pek çok medeniyetin izlerini taşıyan Yıldızeli, sahip olduğu höyükler, kaleler ve tarihi yerleşim alanlarıyla Sivas’ın en önemli kültürel miras merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. Uzmanlar, ilerleyen yıllarda yapılacak yeni arkeolojik kazıların ilçenin tarihini daha da eski dönemlere taşıyabilecek önemli bulgular ortaya çıkarabileceğini değerlendiriyor.   Kemankeş Kara Mustafa Paşa Camii Osmanlı döneminden günümüze ulaşan önemli tarihi eserlerden biri olan Kemankeş Kara Mustafa Paşa Camii, mimari özellikleri ve köklü geçmişiyle Yıldızeli’nin kültürel mirasının simgeleri arasında yer alıyor. Yüzyıllardır ibadete ve sosyal yaşama ev sahipliği yapan cami, ilçenin tarihi kimliğini yansıtan en önemli yapılardan biri olma özelliğini sürdürüyor.