Doğanşar İlçesi

SİVAS – Sivas’ın kuzeyinde yer alan Doğanşar ilçesi, köklü geçmişi ve zengin tarihi mirasıyla dikkat çeken önemli yerleşim merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Hititler döneminden Bizans İmparatorluğu’na, Danişmentlilerden Anadolu Selçuklularına, Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet dönemine kadar pek çok medeniyetin izlerini taşıyan ilçe, yüzyıllar boyunca Anadolu’nun stratejik noktalarından biri oldu. Hititlerden Bizans’a uzanan köklü geçmiş Tarihi kaynaklara göre Doğanşar ve çevresi, Hititler ve Romalıların ardından 395 yılında Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nun yönetimine girdi. Bölge, uzun yıllar Bizans hâkimiyetinde kaldı ve özellikle İpsile Kalesi çevresinde önemli bir yerleşim merkezi olarak varlığını sürdürdü. 1071’den sonra Türk hâkimiyeti başladı Malazgirt Zaferi’nin ardından Anadolu’da başlayan Türk fetihleri Doğanşar’ı da etkiledi. 1071 yılından sonra İpsile çevresindeki yerleşim merkezleri Türklerin kontrolüne geçti ve bölgede yeni köyler ile mezralar kuruldu. Doğanşar sırasıyla Danişmentliler, Anadolu Selçuklu Devleti, Eretna Beyliği ve Kadı Burhanettin Ahmed’in yönetimine girdi. 1398 yılında Kadı Burhanettin’in ölümünün ardından Osmanlı Devleti topraklarına katılan ilçe, 1402’deki Timur istilası sırasında Kızıl Ahmetliler Beyliği’nin kontrolüne geçti. Osmanlı Sultanı II. Murad’ın 1424 yılında Kızıl Ahmetlileri ortadan kaldırmasıyla Doğanşar kesin olarak Osmanlı idaresine bağlandı. Tozanlı’nın ilk tahriri 1455 yılında yapıldı Osmanlı döneminde Tozanlı adıyla bilinen bölgede ilk resmi tahrir 1455 yılında gerçekleştirildi. Tapu tahrir kayıtlarına göre bölgenin idari ve askerî sorumluluğunu Tozan Bey ile onun oğulları ve torunları uzun yıllar yürüttü. 1455, 1485, 1520 ve 1574 tarihli kayıtlar; İbrahim, Hazar, Hasan, Kasım ve Osman Beylerin yörede etkin rol oynadığını ortaya koyuyor. Aynı belgeler, 15. yüzyıl ortalarında Tozanlı’daki köylerin tamamen Türk nüfustan oluştuğunu ve gayrimüslim yerleşimin bulunmadığını gösteriyor. İpsile Kalesi’nin fethi gecikti Bölgenin en önemli savunma yapılarından biri olan İpsile Kalesi, sağlam surları nedeniyle uzun süre ele geçirilemedi. Kalenin ancak 1460–1461 yıllarında Trabzon Rum İmparatorluğu’nun Osmanlılar tarafından fethedilmesinin ardından teslim olduğu değerlendiriliyor. 1485 yılı kayıtlarında bölgede görev yapan askerler arasında imamlar, sipahizadeler ve çeşitli askerî görevlilerin isimleri de yer alıyor. Bu durum, Doğanşar’ın Osmanlı döneminde askerî açıdan da önem taşıdığını gösteriyor. Muhtarlık teşkilatı 1834 yılında kuruldu yüzyılda idari yapılanmasını geliştiren Doğanşar’da 1834 yılında muhtarlık teşkilatı oluşturuldu. Her mahalle için birinci ve ikinci muhtar görevlendirilirken, dönemin mahalleleri Cami-i Kebir, Cincioğlu, Çay-ı Kebir, Çay-ı Sağir, Dervişoğlu, Kale ve Ömerağa olarak kayıtlara geçti. Belgelerde Cincioğlu Mahallesi’nin zaman zaman “Cinci”, Dervişoğlu Mahallesi’nin ise “Derviş” veya “Dervişağa” isimleriyle anıldığı da görülüyor. Sivas’a bağlanma isteği yıllarca sürdü 1455 yılından itibaren Tokat’a bağlı bulunan Tozanlı-Doğanşar halkı, 1831 yılında Sivas’a bağlanmak için resmî başvuruda bulundu. Ancak İstanbul yönetimi bu talebi reddederek bölgenin Tokat’a bağlı kalmasını kararlaştırdı. 1835 tarihli nüfus kayıtlarında da aynı talep yeniden gündeme gelirken, değişikliğin ancak padişahın fermanıyla mümkün olabileceği ifade edildi. Nihayet ilerleyen yıllarda idari düzenlemeler sonucunda Doğanşar’ın Sivas’a bağlandığı ve 1870 yılı itibarıyla Sivas yönetimi içinde yer aldığı görülüyor. Hafik ve Reşadiye’ye bağlandı 1872 yılında Hafik’in ilçe olmasıyla Doğanşar bu ilçeye bağlandı. 1906 yılında Reşadiye’nin ilçe statüsü kazanması üzerine kısa süreliğine Reşadiye’ye bağlanan yerleşim, daha sonra yeniden Hafik’in nahiyesi olarak yönetildi. 1990 yılında ilçe statüsü kazandı Uzun yıllar süren girişimlerin ardından Doğanşar, 9 Mayıs 1990 tarihinde çıkarılan düzenlemeyle resmen ilçe statüsüne kavuştu. Böylece tarih boyunca farklı idari yapılara bağlı kalan yerleşim, kendi ilçe teşkilatına sahip oldu. Yerleşim yapısı yüzyıllar içinde değişti Tarihî kayıtlara göre Doğanşar ve çevresindeki yerleşim merkezi sayısı dönemlere göre değişiklik gösterdi. 1455 yılında 38 olan köy ve yerleşim sayısı, sonraki yüzyıllarda artış ve azalışlar yaşadı. Günümüzde ilçe merkeziyle birlikte Doğanşar, 27 yerleşim merkezinden oluşan idari yapısını sürdürüyor. Bugün Doğanşar; tarihî geçmişi, Osmanlı arşivlerinde yer alan zengin kayıtları ve yüzyıllar boyunca şekillenen kültürel mirasıyla Sivas’ın dikkat çeken ilçeleri arasında yer almaya devam ediyor.